Przy granicy – Niepodległa widziana z perspektywy pogranicza – świat mikrohistorii

„Przy granicy…” to projekt obejmujący dwa zagadnienia – ukazanie poprzez wywiady i publikację życia mieszkańców gminy na osi czasu oraz promocję publikacji podczas Zaduszek Istebniańskich (2 listopada 2018 r. w Istebnej), na które już dziś zapraszamy. Podczas finałowego wydarzenia odbędzie się koncert zespołu Polandia oraz zespołu Wałasi z gościnnym udział jazzowego muzyka Joachima Mencla.

 

Pierwszym etapem projektu będą wywiady ze starszymi kobietami, mieszkankami gminy Istebna (Istebna, Jaworzynka, Koniaków) i z ich perspektywy ukazanie życia codziennego na osi czasu, a następnie zebranie historii w całość i stworzenie publikacji – od II wojny światowej po współczesność, oraz spotkanie wokół postaci Pawła Łyska – pisarza i etnografa pochodzącego z Jaworzynki.

Z perspektywy kobiet przyglądamy się życiu codziennemu znaczonemu wydarzeniami historycznymi. Chcemy dzięki lokalnej historii pozostawić trwały ślad, swoiste świadectwo o codzienności wpisane w Niepodległą. Szczególna dla nas jest historia opowiedziana przez kobiety przez pryzmat własnych doświadczeń, spojrzeń na rzeczywistość. Na osi czasu, od wydarzeń związanych z wybuchem II wojny światowej, po jej zakończenia, trwania okresu komunizmu; znaczących wydarzeń tj. wybór Karol Wojtyły na papieża, wybuch stanu wojennego i politycznych zawirowań okresu 1989 r., przyglądamy się lokalnej społeczności. Zebrany materiał w terenie ukaże się w formie publikacji.

Spotkania i wielogodzinne rozmowy pozwalają ujrzeć lokalne dzieje z bliska, w mikroskali. To człowiek nosi w sobie fascynującą historię – niepowtarzalne i zupełnie wyjątkowe dzieje swojego życia. To niezwykłe bogactwo wpisanych w każdą pojedynczą biografię wydarzeń, doświadczeń i związanych z nimi emocji. To zindywidualizowane świadectwo czasu, który bezpowrotnie minął, ale wciąż żyje we wspomnieniach. We wspomnieniach przeszłość ożywa na nowo. Opowieści budzą wyobraźnię. Nie są zbiorem dat i faktów, ale emocjonalnymi obrazami pomagającymi przenieść się w przeszłość. Opowieści ustne dają możliwość spojrzenia na przeszłość z wielu perspektyw, często bardzo odmiennych. Historia mówiona nie próbuje unifikować, ustalać jednej wersji przeszłości. Zamiast tego pokazuje różnorodność ludzkich doświadczeń i nie pozwala na obojętność wobec nich.

Punktem kulminacyjnym realizacji projektu będzie promocja publikacji podczas Zaduszek Istebniańskich (2 listopada 2018 r. w Istebnej), to cykliczne wydarzenie, którego główną ideą jest przypominanie o przodkach, osobach zasłużonych dla Beskidu Śląskiego. Tegoroczne wydarzenie poświęcone będzie pamięci Pawła Łyska (1914-1978) – pisarza i etnografa pochodzącego z Jaworzynki a tworzącego na emigracji, który w swojej twórczości sięgał do tradycji, panujących obrzędów i zwyczajów, dając obraz życia na pograniczu. Główny bohater wydarzenia, Paweł Łysek studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim w latach 1935-39. Po wybuchu wojny zbiegł przed poszukującą go policją niemiecką na Węgry, przedostał się stamtąd na Wyspy Brytyjskie i wstąpił do Polskiego Wojska. Kiedy skończyła się wojna, wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie podjął studia bibliotekarskie. Jako bibliotekarz i wykładowca pracował na City University w Nowym Jorku, od 1952 roku do swojej śmierci w roku 1978.

Podczas finałowego wydarzenia odbędzie się koncert zespołu Polandia oraz zespołu Wałasi z gościnnym udział jazzowego muzyka Joachima Mencla. Twórczość zespołu Wałasi jest mocno zakorzeniona w kulturze i stanowi pomost między tym co jest ludziom bliskie we współczesnej muzyce, a tym co grało w duszach ich góralskich przodków.

Beskid Śląski jako region pogranicza doświadczał wielu przemian, zarówno tych politycznych, jak i ekonomicznych. Jest przykładem procesów związanych z kształtowaniem się lokalnej tożsamości. Dziś ta bogata kulturowa mieszanka stanowi niezwykle bogate dziedzictwo, z którego czerpiemy, zwłaszcza świętując stulecie odrodzenia się wolnej Polski.